Dziedziczenie długów

Wiele osób, zwłaszcza w sytuacji gdy nie utrzymywali oni kontaktów ze spadkobiercą, a dowiaduje się, że może odziedziczyć spadek jest zainteresowanych tematyką taką jaką stanowi dziedziczenie długów.

Jak to wygląda w praktyce, czy istnieje różnica w zależności od tego kiedy nastąpiła śmierć dłużnika, czy ma znaczenie kim był spadkodawca, kto dziedziczy długi, kiedy długi przechodzą na rodzinę (bliższą lub dalszą) i o kilku innych kwestiach dowiedzie się Państwo z niniejszego wpisu.

 

Dziedziczenie długów

Regulacje prawne.

Zgodnie z treścią art. 1012 kodeksu cywilnego, w aktualnym brzmieniu, spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Nie jest możliwe częściowe przejęcie bądź częściowe zrzeczenie się spadku.

Do 2015 roku reguła była zupełnie inna, jeżeli spadkobierca nie złożył oświadczenia, z mocy prawa następowało proste przyjęcie spadku więc dziedziczenie długów było zdecydowanie bardziej dotkliwe w skutkach dla spadkobierców. Ustawa nowelizująca zawierała przepis, zgodnie z którym korzystniejsze reguły dziedziczenia nie mają zastosowania do spadków otwartych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Długi spadkowe to obowiązki, które musi wykonać spadkobierca. Mogą nimi być zobowiązania różnego rodzaju, które obciążały spadkodawcę, najczęściej związane z koniecznością wykonania umów, powstałe na skutek deliktu bądź wynikające z bezpodstawnego wzbogacenia.

Spadek dziedziczony jest w dacie otwarcia spadku (śmierć dłużnika).

W zakresie odpowiedzi na pytanie kto dziedziczy długi wyjaśnię, że dziedziczenie długów po spadkodawcy, poza spadkobiercami, może objąć jeszcze nabywców spadku oraz osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny.

O szczegółowych zasadach odpowiedzialności spadkobierców w okresie przed i po chwili przyjęcia spadku, do i od chwili działu spadku oraz o wyjątkach od zasady ograniczonej odpowiedzialności spadkobiercy przeczytać Państwo w innym moim wpisie.

 

Dziedziczenie długu po rodzicach i dziedziczenie długów po dalszej rodzinie

W praktyce najczęściej jest tak, że dług po rodzicach dziedziczą ich dzieci, ale mogą to też być na przykład wnuki. Wystarczy, że dzieci posiadające własne dzieci odrzucą spadek, a z powodu niewiedzy czy zapomnienia nie odrzucą spadku np. za swoje małoletnie dzieci. Innym przykładem może być ten kiedy rodzice nie odrzucają spadku  bo nie wiedzą, że dziecko poczęte ale jeszcze nie narodzone także dziedziczy spadek, a wraz z nim może mieć miejsce właśnie komentowane obecnie dziedziczenie długów. O zasadach dziedziczenia m.in. przez dziecko nienarodzone przeczytacie Państwo tutaj.

Należy też pamiętać, że złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu nie ma żadnego wpływu na dziedziczenie po dziadku bądź babci. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2016 r., wydanym w sprawie II CSK 529/15.

Tak więc na pytanie kto spłaca długi po śmierci dłużnika można odpowiedzieć, że mogę to być różne osoby nawet jeżeli myślimy o spadkobiercach. Poza najbliższą rodziną jak żona, dzieci czy wnuki, dziedziczyć mogą także rodzice, rodzeństwo (zarówno rodzeństwo rodzone, jak  i przyrodnie spadkodawcy) czy dzieci rodzeństwa. Spadek mogą także dziedziczyć wujowie i ciotki spadkodawcy jako zstępni dziadków (sami dziadkowie bardzo rzadko) więc także i dalsza rodzina może odpowiadać za długi spadkodawcy. Na szczęście aktualnie już w sposób mało dotkliwy bo dziedziczenie następuje z dobrodziejstwem inwentarza.

 

Przedawnienie długów spadkowych

Często pojawiają się pytania o to kiedy następuje przedawnienie długu po zmarłej osobie. W zakresie długów innych niż publicznoprawne obowiązują regulacje zawarte w przepisach art. 117-125 kodeksu cywilnego. Zasadą jest, że zobowiązania pieniężne się przedawniają (jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej to w terminie 3 lub 6 lat), termin przedawnienia biegnie od momentu wymagalności roszczenia. Nie jest tak, że wymagalność roszczenia wierzyciela w stosunku do spadkobierców jako dłużników powstaje z chwilą śmierci spadkodawcy. Z tą chwilą przechodzą na spadkobierców wszelkie prawa i obowiązki spadkodawcy, ale rozpoczęty już termin przedawnienia nadal biegnie.

W przypadku zaległych podatków organ wydaje decyzję o odpowiedzialności podatkowej spadkobierców. Przepisy wymagają, że przed upływem terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych spadkobiercom należy doręczyć ostateczną decyzję o zakresie ich odpowiedzialności. Zgodnie z art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Ustawa nie przewiduje tu istnienia szczególnych okoliczności, które powodowałyby przerwanie lub zawieszenie biegu tego terminu. W konsekwencji termin przedawnienia nie może ulec przedłużeniu, a zawsze kończy się ostatniego grudnia danego roku (komentarz do Ordynacji podatkowej pod redakcją prof. B. Brzezińskiego, str. 576).

Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej

Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej może zostać orzeczony nie tylko w postępowaniu karnym. Tego rodzaju rozwiązanie zostało przewidziane również przez ustawę Prawo upadłościowe.
Kiedy i wobec kogo sąd może orzec taki zakaz dowiecie się Państwo z niniejszego wpisu.

 

Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej

Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, jak wspomniałam na samym wstępie, może wynikać z orzeczenia sądu karnego. Mianowicie w katalogu środków karnych przewidzianych w ustawie Kodeks karny ustawodawca przewidział m.in. zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej.
Orzekając zakaz prowadzenia działalności sąd jest obowiązany do konkretyzacji jakiego rodzaju działalności zakaz dotyczy (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn.akt II AKo 14/17). Niedopuszczalne jest więc stwierdzenie jedynie, że orzeka się zakaz prowadzenia działalności gospodarczej.
Co do zasady, sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej działalności, jeżeli dalsze jej prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Może orzec ten środek karny również wówczas gdy sprawca nie miał formalnie zgłoszonej działalności gospodarczej.
Tą możliwość jedynie sygnalizuję ponieważ sądowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej w postępowaniu karnym nie jest raczej tym, na co wierzyciel ma szczególny wpływ. Inaczej będzie natomiast na gruncie ustawy Prawo upadłościowe.
Na marginesie wspomnę, że z kolei ustawa Kodeks spółek handlowych wprowadza pewne ograniczenia co do możliwości pełnienia funkcji członka zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatora jeżeli zostało się skazanym prawomocnym wyrokiem za określone przestępstwa.

 

Prawo upadłościowe

Ustawa Prawo upadłościowe stanowi, że sąd może orzec pozbawienie na okres od jednego do dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia osoby, która ze swojej winy:

• będąc do tego zobowiązana z mocy ustawy, nie złożyła w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości (przypominam, że zgodnie z ustawą wniosek ten winien być złożony w terminie 30 dni, licząc od dnia wystąpienia stanu niewypłacalności) albo

• faktycznie zarządzając przedsiębiorstwem dłużnika, istotnie przyczyniła się do niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w ustawowym terminie, albo

• po ogłoszeniu upadłości nie wydała lub nie wskazała majątku, ksiąg rachunkowych, korespondencji lub innych dokumentów upadłego, w tym danych w postaci elektronicznej, do których wydania lub wskazania była obowiązana z mocy ustawy, albo

• jako upadły po ogłoszeniu upadłości ukrywała, niszczyła lub obciążała majątek wchodzący w skład masy upadłości, albo

• jako upadły w toku postępowania upadłościowego nie wykonała innych obowiązków ciążących na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądu albo sędziego-komisarza, albo też w inny sposób utrudniała postępowanie

Orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej może mieć miejsce również wobec dłużnika będącego osobą fizyczną, także jeżeli niewypłacalność dłużnika jest następstwem jego celowego działania lub rażącego niedbalstwa oraz co do osoby, wobec której:
• już co najmniej raz ogłoszono upadłość, z umorzeniem jej długów po zakończeniu postępowania upadłościowego;
• ogłoszono upadłość nie dawniej niż pięć lat przed ponownym ogłoszeniem upadłości.

Przy orzekaniu zakazu, przy określonej oczywiście grupie przesłanek, sąd bierze pod uwagę stopień winy oraz skutki podejmowanych działań, w szczególności obniżenie wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego i rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli.

Prawo upadłościowe przewiduje również pewne sytuacje kiedy orzeczenie zakazu nie jest możliwe pomimo spełnienia wszystkich powyższych warunków. Precyzyjniej, nie orzeka się zakazu jeżeli postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte w terminie:
• roku od dnia umorzenia lub zakończenia postępowania upadłościowego;
• roku od dnia oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku majątku pozwalającego na zaspokojenie kosztów postępowania lub gdy majątek ten pozwala jedynie na zaspokojenie tych kosztów bądź majątek dłużnika jest obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską
w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.
• trzech lat od dnia ustania stanu niewypłacalności albo wygaśnięcia obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, w sytuacji, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości nie był w ogóle złożony.

Wniosek o zakaz prowadzenia działalności gospodarczej najczęściej składa wierzyciel choć może go złożyć także prokurator, tymczasowy nadzorca sądowy, zarządca przymusowy, syndyk, a także Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Komisji Nadzoru Finansowego. W praktyce często z takim wnioskiem występuje naczelnik urzędu skarbowego.
Sądem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku jest sąd upadłościowy, który orzeka po przeprowadzeniu rozprawy w pierwszej instancji w składzie jednoosobowym. Miejscowo właściwy jest sąd rejonowy, w którym ogłoszono upadłość dłużnika, a jeżeli upadłość ogłoszono w kilku sądach, właściwy jest sąd, w którym ogłoszono upadłość wcześniej.
Wniosek podlega opłacie sądowej w wysokości 100 zł.

Osoba, wobec której prawomocnie orzeczono zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, podlegać będzie wpisowi z urzędu do Krajowego Rejestru Zadłużonych.

Omnibus – jakie zmiany przewiduje dla klientów?


Od 1 stycznia 2023 roku weszły w życie regulacje przewidziane w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z 27.11.2019 r. zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG z 5.4.1993 r., dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 98/6/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/29/WE oraz dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta. Dyrektywa ta jest znana jako Dyrektywa Omnibus bądź – jeszcze krócej jako Omnibus. Wprowadza ona dość duże zmiany jakościowe, a jej celem jest ochrona kupujących przed nieuczciwymi praktykami ze strony sprzedawców.
Poniżej przybliżę je Państwu.

Omnibus

Ogólne informacje.
Państwa członkowskie zobowiązane były przyjąć przepisy niezbędne do wykonania Dyrektywy Omnibus do dnia 28 listopada 2021 r., a przepisy miały być stosowane od dnia 28 maja 2022 r. W rzeczywistości ustawa implementująca przepisy do krajowego porządku prawnego tj. ustawa o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw została uchwalona w dnu 1 grudnia 2022 r., ogłoszona w Dzienniku Ustaw pod poz. 2581 w dniu 12 grudnia 2022 r. i weszła w życie z dniem 1 stycznia 2023 r.
Jak wskazano w uzasadnieniu ustawy Dyrektywa Omnibus ma na celu wzmocnienie skuteczności obowiązujących przepisów konsumenckich oraz unowocześnienie i ulepszenie niektórych instrumentów ochrony interesów konsumentów w kontekście dynamicznie postępującej cyfryzacji gospodarki.
W rezultacie Omnibus przewiduje zmiany w kilku głównych ustawach regulujących obszar ochrony konsumentów w Polsce tj. m.in. w tytułowej ustawie o prawach konsumenta, ustawie przeciw nieuczciwym praktykom rynkowym, ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, jak również w ustawie o informowaniu o cenach towarów i usług.
Nowe przepisy obejmują zarówno sklepy internetowe, jak i stacjonarne, ale także pokazy i wszelkiego rodzaju wycieczki, jeżeli w ich trakcie następuje sprzedaż produktów.
Warto wiedzieć, że unijna dyrektywa omnibus wymusiła również wprowadzenie sankcji na przedsiębiorców nie przestrzegających wprowadzonych przepisów i tak, jeżeli przedsiębiorca nie będzie wykonywał określonych obowiązków, wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej może nałożyć na niego, w drodze decyzji, karę pieniężną do wysokości 20 000 zł. Zaś w przypadku gdy nie wykona ich, co najmniej trzykrotnie w okresie 12 miesięcy, licząc od dnia, w którym stwierdzono naruszenie tych obowiązków po raz pierwszy, kara może wynieść aż 40 000 zł.

Dyrektywa Omnibus

Najniższe ceny produktów.
Wydaje się, że taką najbardziej zauważalną zmianą jest ta w zakresie informowania przez sprzedawców o obniżce cen produktu. Nic tak bowiem nie przekonuje konsumentów do zakupu jak najniższa cena. Dlatego też sprzedawcy często najpierw zawyżali ceny towarów, aby potem sztucznie je obniżyć w ramach organizowanych wyprzedaży. Konsumenci tak naprawdę nie mieli w tej sytuacji żadnej realnej możliwości poznania prawdziwych historycznych cen produktów i niejednokrotnie nabywali je wierząc, że ma to miejsce naprawdę w promocyjnej cenie. Obecnie sytuacja ulegnie zasadniczej zmianie. Dyrektywa Omnibus wprowadziła bowiem regułę, zgodnie z którą, obok informacji o obniżonej cenie towaru lub usługi, musi zostać przedstawiona także informacja o najniższej cenie tego towaru lub usługi, jaka obowiązywała w okresie nie krótszym niż 30 dni przed wprowadzeniem obniżki. Implementacja przepisów wynikająca z dyrektywy Omnibus w tym zakresie nastąpiła poprzez zmianę art. 4 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług.
Jeśli dany towar lub usługa został wprowadzony do sprzedaży w okresie krótszym niż 30 dni obecnie w myśl przepisów dyrektywy Omnibus należy podawać informację o jego najniższej cenie, która obowiązywała w okresie od dnia startu jego sprzedaży do dnia wprowadzenia obniżki. Takie zestawienie historycznych cen produktów czy inaczej historia cen pozwoli potencjalnemu nabywcy zorientować się czy rzeczywiście ma do czynienia z prawdziwą ofertą zakupową czy tylko nieuczciwością sprzedawcy.
Dyrektywa Omnibus pozwala Państwom członkowskim wprowadzić inne przepisy dla towarów, które ulegają szybkiemu zepsuciu lub mają krótki termin przydatności. W rezultacie polska ustawa stanowi, że w przypadku produktów ulegających szybkiemu zepsuciu lub posiadających krótki termin przydatności, obok obniżonej ceny trzeba zamieścić informację o cenie sprzed pierwszego zastosowania obniżki. Poprzednia cena produktu w dłuższej perspektwie czasowej w tej grupie produktów nie będzie musiała być widoczna.
Nadmienić należy na marginesie, że z dniem 1 styczna 2023 r. weszło w życie także rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z 19 grudnia 2022 r. dotyczące obowiązku uwidaczniania, obok ceny i ceny jednostkowej, również informacji o obniżonej cenie towaru lub usługi. Przepisy w nim zawarte skutkować mają łatwiejszym porównywaniem cen w sklepach. Stanowią one, że cenę, cenę jednostkową lub informację o obniżonej cenie uwidacznia się na danym towarze, bezpośrednio przy towarze lub w bliskości towaru, którego dotyczy cena, cena jednostkowa lub informacja o obniżonej cenie, w miejscu ogólnodostępnym i dobrze widocznym dla konsumentów.
Jeżeli przedsiębiorca prowadzi sklep internetowy musi pamiętać, że Omnibus wymaga aby informować kupującego, że cena, którą widzi, została wygenerowana w zasadzie dla niego przez algorytm i może różnić się od ceny, którą zobaczy za parę dni lub z innego urządzenia.

Dyrektywa Omnibus

Fałszywe opinie.
Dyrektywa Omnibus przewiduje również konieczność zwalczania nieuczciwych opinii. Jak wskazano w treści Preambuły „Przy podejmowaniu decyzji o zakupie konsumenci w coraz większym stopniu polegają na opiniach i rekomendacjach innych konsumentów. Zatem gdy przedsiębiorcy zapewniają dostęp do opinii konsumentów o produktach, powinni oni informować konsumentów, czy ustanowiono procesy i procedury mające zapewnić, aby publikowane opinie pochodziły od konsumentów, którzy rzeczywiście używali produktów lub je kupili. Jeżeli ustanowiono takie procesy lub procedury, przedsiębiorcy powinni udzielać informacji na temat sposobu przeprowadzania kontroli i wyraźnie informować konsumentów o tym, jak opinie są przetwarzane, na przykład, czy zamieszcza się wszystkie opinie, zarówno pozytywne, jak i negatywne, czy opinie te są sponsorowane lub czy mają na nie wpływ stosunki umowne z przedsiębiorcą”.
Omnibus przeszkodzi zatem w publikowaniu opinii przez opłacanych copywriterów i przeszkodzi w usuwaniu tych negatywnych.
Pomimo obowiązywania tych regulacji, jakież było moje zdziwienie gdy w dniu 5 stycznia 2023 r. sama otrzymałam ofertę od firmy, która proponowała mi swoje usługi związane z pozyskiwaniem i publikacją opinii na Google Maps. W mojej ocenie zdarzenie to świadczy o tym, że mechanizmy ochronne, które wprowadza Dyrektywa Omnibus mają sens, bo pozwalają nas chronić przed manipulacją, w trakcie podejmowania naszych decyzji zakupowych, za pomocą nieprawdziwych opinii.
Jedynie na marginesie wspomnę, że jeszcze przed implementacją dyrektywy Omnibus, walkę z fałszywymi opiniami podjął Prezes UOKiK. Głośno było o wielotysięcznych karach dla dwóch firm, które świadczyły usługi związane z opiniami umieszczanymi w portalach takich jak Tripadvisor, Ceneo, Oferteo i ZnanyLekarz. Podstawą ich ukarania było stwierdzenie, iż działania te naruszają zbiorowe interesy konsumentów.

Omnibus chroni seniorów
Dyrektywa omnibus chroni także w szczególny sposób seniorów, którzy często dokonują transakcji w czasie pokazów, wycieczek lub w kontaktach z przedstawicielami odwiedzającymi ich domy. Omnibus wymógł zmiany w polskich przepisach w taki sposób, że mamy obecnie regulacje, zgodnie z którymi umowa dotycząca usług finansowych nie może być zawarta podczas pokazu lub wycieczki. Zakaz ten obejmuje także zawarcie umowy dotyczącej usług finansowych, związanej bezpośrednio z ofertą złożoną podczas pokazu lub wycieczki w celu realizacji umowy sprzedaży. Umowa dotycząca usług finansowych zawarta niezgodnie z powyższymi regulacjami będzie nieważna.
Za sprawą dyrektywy Omnibus konsument będzie mógł także łatwiej odstąpić od umowy jeżeli zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa podczas nieumówionej wizyty przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu albo w trakcie wycieczki.
W takich sytuacjach termin do odstąpienia od umowy wynosi 30 dni.

Dyrektywa omnibus a pozycjonowanie produktów

Pozycjonowanie produktów jest bardzo istotne dla sprzedaży online, albowiem bezpośrednio przekłada się na zwiększenie zainteresowania danym produktem. Warto zatem wiedzieć, iż Omnibus wprowadza obowiązek informowania konsumentów o technikach stosowanych do korygowania lub obniżania pozycji nie później niż w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania się umową.
Co więcej, Omnibus wymaga także ujawniania płatnej reklamy lub innych opłat dokonanych w celu uzyskania wyższego plasowania produktów w ramach wyników wyszukiwania. Konsument będzie musiał zostać poinformowany o tym, jakie parametry decydują o tym, które oferty zobaczy jako pierwsze.

Dyrektywa Omnibus eliminuje także praktyki nabywania masowo biletów z użyciem botów na przykład na wydarzenia sportowe i następnie odsprzedawania tak nabytych biletów dalej. W wyniku zmian konsumenci będą mieli szansę nabywać je wprost od organizatora.

Jak Państwo widzą Omnibus pozwoli nam jako konsumentom poznać najniższe ceny produktów w ciągu ostatnich 30 dni i pozwoli wierzyć, że opinie, które czytamy o produkcie czy usłudze są rzeczywiście prawdziwe. To na pewno pozytywna zmiana, którą odczujemy wszyscy.

Zachowek – co to jest, komu przysługuje i jak go obliczyć

Zachowek jest instytucją prawa spadkowego i najogólniej mówiąc ma za zadanie zabezpieczyć sytuację majątkową określonych członków najbliższej rodziny spadkodawcy w przypadku, w którym ten ostatni sam należycie by o to nie zadbał, a więc albo ustanowił w testamencie spadkobiercą inną osobą albo rozdysponował majątkiem poprzez dokonane darowizny jeszcze za życia. Zachowek przysługuje zarówno przy dziedziczeniu ustawowym jak i testamentowym. Przepisy o zachowku zawarte są w Kodeksie cywilnym.

Co to jest zachowek

Wyjaśnienia należy rozpocząć od tego co to jest zachowek. Otóż, zachowek to ułamek wartości tego, co uprawniony do zachowku otrzymałby, gdyby dziedziczenie po zmarłym następowało na podstawie ustawy.
Inaczej na pytanie co to jest zachowek można odpowiedzieć, iż jest to uprawnienie wskazanych w ustawie osób do partycypacji w części  wartości mienia bliskiej im osoby zmarłej. W orzecznictwie zdefiniowano, że roszczenie o zachowek jest roszczeniem majątkowym, pozbawionym pierwiastka osobowego, mającym na celu realizację interesów rodzinnych, zgodnie z pierwotnymi ideami prawa spadkowego oraz instytucji zachowku, chroniącej bezpośrednich spadkobierców ustawowych przed pokrzywdzeniem ze strony spadkodawcy (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn.akt V ACa 742/13).
Zachowek najczęściej ma postać pieniężną, jest to wierzytelność osoby uprawnionej do zachowku, tj. roszczenie o zapłatę określonej sumy pieniężnej. Wierzytelności tej nie można dochodzić jeżeli spadkodawca jeszcze żyje. Ponadto roszczenie o zachowek powstaje wówczas gdy spadkobierca nie otrzymał należnej mu kwoty w innej postaci, najczęściej w postaci darowizny. Spadkodawcy mogą bowiem zapewnić uprawnionym należny im zachowek albo powołując ich do spadku, albo ustanowić na ich rzecz zapis albo właśnie dokonać darowizny.
Nadmienić należy, że zawarcie umowy, której przedmiotem byłby zachowek po osobie żyjącej nie jest możliwe, takie rozwiązanie należałoby uznać za nieważne w świetle przepisu art. 1047 i nast. Kodeksu cywilnego.

Zachowek

Komu należy się zachowek.
To, kto ma prawo do zachowku wynika wprost z treści art. 991 § 1 kodeksu cywilnego. Przepis ten wymienia jako uprawnionych zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki), małżonka oraz rodziców spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Ponadto prawo do zachowku przysługuje przysposobionemu i jego zstępnym, których prawo spadkowe traktuje na równi ze zstępnymi spadkodawcy (tak M. Pazdan, w: K. Pietrzykowski, Komentarz KC, t. 2, 2018).
Zachowek nie przysługuje z kolei uprawnionemu, który został wydziedziczony, spadkobiercy uznanemu za niegodnego, małżonkowi wyłączonemu od dziedziczenia, spadkobiercy, który odrzucił oraz spadkobiercy, który zrzekł się dziedziczenia. Zachowek nie przysługuje także rodzeństwu, jego zstępnym oraz dziadkom spadkodawcy. Jedynie na marginesie wspomnę, iż bezpodstawność wydziedziczenia powoduje, że osoba wydziedziczona bez przyczyny zostaje wyłączona z dziedziczenia ustawowego, może jednak domagać się należnego jej zachowku, powołując się na nieważność lub bezskuteczność wydziedziczenia (patrz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2020 r., sygn.akt II CSK 574/19). Tutaj bardziej szczegółowo można przeczytać o tym komu przysługuje zachowek.

Ile wynosi zachowek

Znając już krąg osób uprawnionych do zachowku można postawić kolejne pytanie ile wynosi zachowek (ułamek). W myśl powołanego już wyżej przepisu, możliwe są dwie wartości, a precyzyjniej spadkobierca może mieć prawo do zachowku w wysokości wartości stanowiącej ½ udziału spadkowego bądź 2/3 udziału spadkowego. Ustawa przewiduje dwa kryteria w oparciu, o które ustalamy ile wynosi zachowek w danym przypadku, są to:
– cechy osobiste uprawnionego do zachowku, tj. jego trwała niezdolność do pracy albo małoletniość,
– wartość udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy jego dziedziczeniu ustawowym.
Wyższy zachowek przysługuje małoletniemu i trwale niezdolnemu do pracy. Małoletnim jest osoba, która w dniu otwarcia spadku nie ukończyła 18 lat bądź nie uzyskała statusu pełnoletniej poprzez zawarcie małżeństwa.
Przy ustalaniu przesłanki małoletniości lub trwałej niezdolności do pracy należy brać pod uwagę stan istniejący w chwili otwarcia spadku.

Wysokość zachowku

Aby ustalić wysokość zachowku należy także ustalić wartość udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy jego dziedziczeniu ustawowym. W tym momencie uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.
Ostatnią wartością, która jest niezbędna aby obliczyć zachowek jest po prostu wartość spadku.
Aby zaś otrzymać konkretną wysokość zachowku trzeba obliczyć tzw. czystą wartość spadku czyli wartość aktywów spadkowych po odjęciu długów uwzględniając ceny rynkowe z daty orzekania o zachowku. Obliczenie wartości stanu czynnego spadku pozwala na ustalenie tzw. substratu zachowku. Jest to wartość, która stanowi podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek należny uprawnionemu. Przepisy prawa spadkowego nakazują uwzględniać, przy ustalaniu czystej wartości spadku, uczynione przez spadkodawcę zapisy zwykłe i polecenia. Do czystej wartości spadku dolicza się następnie wartość zapisów windykacyjnych oraz darowizny uczynionej przez spadkodawcę. O tym jak należy rozumieć darowiznę w kontekście prawa do zachowku, co się pod pojęciem darowizny dokładnie kryje, przeczytacie Państwo we wpisie – darowizna a zachowek.
Trzeba też pamiętać, że jeżeli spadkodawca uczynił darowiznę na rzecz uprawnionego do zachowku i na rzecz jego małżonka z zastrzeżeniem, że przedmiot darowizny wejdzie do majątku wspólnego obdarowanych, na należny uprawnionemu zachowek zaliczeniu podlega tylko wartość połowy przedmiotu darowizny (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 października 2003 r., sygn.akt IV CK 158/02). Darowizna może mieć postać pieniężną lub niepieniężną.
O tym co wpływa na zwiększenie i obniżenie zachowku możecie Państwo przeczytać we wpisie – zwiększenie i obniżenie zachowku.

Zachowek

Dziedziczenie roszczenia o zachowek.
Zachowek jest dziedziczny, ale mowa tutaj tylko o kwestii dziedziczenia skonkretyzowanego już w określonej wysokości roszczenia z tego tytułu. Należny zachowek wchodzi do spadku po spadkodawcy. Roszczenie z tytułu zachowku może dziedziczyć tylko ten spadkobierca uprawnionego do zachowku, który należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 września 2013 r., sygn.akt VI ACa 29/13 wyjaśnił, iż skutkiem przejścia ww. roszczenia o zachowek po pierwszym spadkodawcy jest zwiększenie substratu zachowku należnego spadkobiercy po osobie uprawnionej (tj. drugim spadkodawcy).

Zachowek – przedawnienie.
Zachowek jako roszczenie pieniężne ulega przedawnieniu. Stosownie do treści art. 1007 kodeksu cywilnego następuje to z upływem lat 5 od ogłoszenia testamentu bądź od daty otwarcia spadku, jeżeli mowa jest o uzupełnieniu zachowku. Zgłoszenie w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku przez uprawnionego do zachowku zarzutu nieważności testamentu przerywa bieg przedawnienia jego roszczenia o zachowek. Przyjmuje się bowiem, że wniosek o stwierdzenie nieważności testamentu zgłoszony w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku przez spadkobiercę pominiętego
w testamencie, który na gruncie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. jest czynnością zmierzającą bezpośrednio do ustalenia, że pomiędzy powołującym się na nieważność testamentu a osobą ustanowioną spadkobiercą nie istnieje stosunek prawny uzasadniający wypłatę zachowku. Ponadto, w myśl stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z 11.2.2015 r., sygn.akt I CSK 753/13 złożenie przez uprawnionego do zachowku wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy przerywa bieg terminu przedawnienia jego roszczenia o zachowek należny od spadkobiercy.

Zachowek a termin spełnienia świadczenia.
Termin spełnienia świadczenia z tytułu zachowku nie jest oznaczony w przepisie, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, dlatego osoba zobowiązana winna spełnić je niezwłocznie po wezwaniu do wykonania, stosowanie do brzmienia art. 455 kodeksu cywilnego. W ślad za orzecznictwem Sądu Najwyższego (tak np. wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2009 roku, III CSK 298/08; wyrok SN z dnia 17 września 2010 roku, II CSK 178/10) przyjmuje się, że tym samym odsetki za opóźnienie należą się od daty wezwania zobowiązanego do zapłaty.

Zachowek
Kwestie proceduralne.

Zachowek jest dochodzony w procesie. Pozew o zachowek składa się do sądu rejonowego lub do sądu okręgowego. Kwestia ta uzależniona jest od wysokości kwoty, jakiej żądamy tytułem zachowku.
Pozew o zachowek musi spełniać wszelkie wymogi pozwu określone w kodeksie postępowania cywilnego, w tym określać wartość przedmiotu sporu, od którego zależy wysokość opłaty od pozwu.
Zgodnie z przepisem art. 39 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Na koniec należy wspomnieć, że zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn długiem spadku jest zachowek wypłacony.

Zachowek można przenieść na inną osobę przysługującą jej z tego tytułu wierzytelność (tak uchwała Sądu Najwyższego z 13 lutego 1975 r., III CZP 91/74).

Mam nadzieję, że udało mi się przybliżyć Państwu czym jest zachowek, kto może się o niego starać i w jakiej wysokości przysługuje uprawnionemu.

Działalność nierejestrowana

Działalność nierejestrowana została wprowadzona do polskiego systemu prawa w 2018 roku, jest ona uregulowana w ustawie z dnia 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców. Obecnie projektowane są zmiany, które mogą ją dodatkowo spopularyzować. Poniżej przybliżę czym jest działalność nierejestrowana, jakie warunki należy spełnić aby móc ją prowadzić i jakie korzyści się z jej prowadzeniem wiążą.

 

Działalność nierejestrowana

Kto może ją prowadzić?
Działalność nierejestrowana nie może być prowadzona przez osobę prawną bądź jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Osoba prowadząca ten typ działalności to osoba fizyczna, która dodatkowo jeszcze musi spełnić inne warunki, o których będzie mowa niżej.
Działalności nierejestrowanej nie można wykonywać w ramach spółki cywilnej. Działalność nierejestrowana nie może być prowadzona także tam gdzie ustawodawca wymaga posiadania określonych licencji czy koncesji, zezwolenia albo wpisu do rejestru działalności regulowanej.
Trzeba też nadmienić, iż nie każda osoba fizyczna jest uprawniona do prowadzenia działalności nierejestrowanej. Taką możliwość ma wyłącznie osoba fizyczna o pełnej zdolności do czynności prawnych.
Działalność rejestrowana może być natomiast prowadzona przez osobę bezrobotną, w świetle ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy taka osoba, o ile nie osiągnie przychodów w wysokości wyższej niż połowa minimalnego wynagrodzenia ma status osoby bezrobotnej.
Jest również możliwe prowadzenie działalności nieewidencjonowanej przez np. emerytów czy rencistów.

 

Działalność nierejestrowana

Inne warunki.
Nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu określonego przychodu (będzie o nim mowa w kolejnym punkcie) i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej. Dla ustawodawcy ważna jest działalność gospodarcza, a nie sam wpis do CEIDG. Oznacza to, że działalność gospodarcza prowadzona w tzw. szarej strefie będzie wykluczać możliwość prowadzenia działalności nieewidencjonowanej.
Prowadzenie działalności nierejestrowanej jest prawem, a nie obowiązkiem osoby fizycznej.
Działalność nierejestrowana nie stanowi działalności gospodarczej, a zatem osoba fizyczna, która podejmuje się prowadzenia działalności nieewidencjonowanej nie jest przedsiębiorcą, a co się z tym wiąże nie ma obowiązku zarejestrowania się w CEIDG.
Działalność nierejestrowana musi wypełniać znamiona działalności gospodarczej, a więc być działalnością zarobkową wykonywaną we własnym imieniu w sposób zorganizowany i ciągły. Trzeba jednak podkreślić w tym miejscu, że prowadzenie działalności nierejestrowanej nie jest w żaden sposób limitowane czasowo tj. można ją prowadzić miesiąc, dwa, rok i dłużej o ile tylko nie zostanie przekroczony limit przychodów.

 

Limit przychodu

Ostatnim ważnym warunkiem uznania, że wykonywana działalność to nie działalność gospodarcza, a działalności nierejestrowana jest wspomniany limit przychodu. Obecnie, przychód należny z tej działalności nie może przekraczać w żadnym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia brutto. W 2023 roku może on zostać podwyższony do kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Jeżeli limit przychodu zostanie w którymkolwiek z miesięcy przekroczony, będziemy mogli mówić już tylko o działalności regulowanej.
Warto pamiętać, że art. 5 ustawy Prawo przedsiębiorcy mówi o przychodzie należnym z działalności nierejestrowanej, a nie o przychodach faktycznie otrzymanych, Za przychody należne rozumie się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. Jeżeli zatem dana osoba wykonana np. jakąś usługę, za którą ma prawo domagać się wynagrodzenia w danym miesiącu, to pomimo tego, że wynagrodzenia tego nie otrzymała musi uwzględnić je w limicie przychodów.
Jeszcze raz przypomnę, iż w projekcie ustawy zgłoszonej przez Komisję Sejmową w dniu 22 września 2022 r. o zmianie ustaw w celu likwidowania zbędnych barier administracyjnych i prawnych limit ten ma odpowiadać kwocie minimalnego wynagrodzenia, która w 2023 r. wynosić będzie od 01.01.2023 r. kwotę 3490zł, a od 01.07.2023 r. kwotę 3600 zł.

 

Działalność nierejestrowana

Opodatkowanie działalności nierejestrowanej.
Działalność nierejestrowana jest opodatkowana. Osoba prowadząca nie płaci co prawda zaliczek na podatek dochodowy w trakcie roku podatkowego, ale dochody z niej rozlicza w ramach deklaracji PIT-36 w zeznaniu rocznym. Działalność rejestrowana opodatkowana jest skalą podatkową. Od przychodu z działalności nierejestrowanej można odliczać koszty związane z ich uzyskaniem, czyli zaliczyć wydatki na poczet kosztów uzyskania przychodu.
Na gruncie podatku dochodowego przychody z działalności nierejestrowanej są traktowane jako przychody z innych źródeł.
Niezależnie od podatku dochodowego należy pamiętać o podatku VAT, w przypadku którego istnienie odrębna definicja działalności gospodarczej i tym samym podatnika VAT. Trzeba wiedzieć, iż w przypadku prowadzenia działalności nieewidencjonowanej osoba ją prowadząca jest co do zasady podatnikiem VAT (patrz interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 24.9.2018 r., 0111-KDIB3-3.4018.5.2018.2.MS).

 

Działalność nierejestrowana a ZUS

Bardzo często pojawia się pytanie jak wygląda kwestia: działalność nierejestrowana a ZUS. Otóż, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie wymienia osób prowadzących działalność nierejestrowaną jako podlegających obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu i rentowemu. Brak składek ZUS oznacza, że przy braku innych tytułów ubezpieczeniowych osoba uzyskująca przychody wyłącznie z takiej działalności nie będzie miała prawa do zasiłków chorobowego czy macierzyńskiego. Działalność nierejestrowana zatem z jednej strony ma tą zaletę, że nie wiąże się z opłacaniem wysokich składek ZUS, z drugiej jednak nie daje osobie prowadzącej prawa do tych świadczeń, które przysługiwałyby jej gdyby prowadziła działalność gospodarczą, o czym trzeba pamiętać.

 

Działalność gospodarcza

Jeżeli działalność nierejestrowana wygeneruje przychód w danym miesiącu przekraczający obowiązujący limit, o jakim była mowa wyżej, to działalność ta staje się działalnością gospodarczą, począwszy od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie tej wysokości, a osoba wykonująca tę działalność ma obowiązek złożyć wniosek o wpis do CEIDG w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie tej wysokości. W rezultacie złożenia wniosku o wpis do CEIDG działalność uprzednio nierejestrowana staje się działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców. Działalność gospodarcza wiąże się też z tym, że będzie trzeba dokonać zgłoszeń do urzędu skarbowego, ZUS, do urzędu statystycznego.
Automatycznie przekroczenie limitu przychodów spowoduje, że w zakresie opodatkowania znajdą rozwiązania przyjęte na gruncie prawa podatkowego, tj. określone w art. 14 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

 

Działalność nierejestrowana – inne informacje.
Działalność nierejestrowana nie wymaga prowadzenia skomplikowanej księgowości. Wystarczające jest jedynie prowadzenie rejestru sprzedaży w sposób uproszczony, aby możliwe było ustalenie czy nie doszło do przekroczenia limitu przychodów. Rolę ewidencji sprzedaży mogę pełnić również rachunki wystawiane przez osobę prowadzącą działalność nieewidencjonowaną.
Dodatkowo trzeba też pamiętać, iż działalność nierejestrowana może się wiązać z koniecznością posiadania kasy fiskalnej jeżeli przepisy rozporządzenia w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących nie będą mieć zastosowania. Przykładowo osoba, która dokonuje dostawy perfum czy części do pojazdów silnikowych (z wyłączeniem motocykli) winna ewidencjonować sprzedaż za pomocą kasy fiskalnej.

 

Jak Państwo mogli się przekonać, działalność nierejestrowana nie zawsze i nie przez każdy podmiot może być prowadzona, wymagane jest bowiem spełnienie określonych wymogów na samym wstępie, ale też kontrolowanie wysokości przychodów. Jeżeli jednak limit przychodów rzeczywiście zostanie podniesiony to wiele osób ta forma aktywności zawodowej może zainteresować, stąd też działalność nierejestrowania stała się tematem niniejszego wpisu.

Co to jest dywidenda – zaliczki, wypłaty, podatki i komu przysługuje?

Pojęcie dywidenda jest dobrze znane wspólnikom spółek kapitałowych. Najczęściej mówiąc o niej pojawia się następujące stwierdzenie, jest to zysk netto spółki. Poniżej przybliżę najważniejsze kwestie z nią związane bazując na dywidendzie w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Zasady dotyczące wypłaty dywidendy przez tę spółkę zostały uregulowane w art. 191 – 198 kodeksu spółek handlowych (dalej k.s.h.).

Co to jest dywidenda

Można wskazać, że dywidenda to prawo wspólników do zysku spółki kapitałowej przypadające na udziały lub akcje.
W nauce prawa odróżnia się ogólne prawo do zysku (dywidendy) jakie posiada wspólnik w ramach swoich praw udziałowych, od prawa do zysku, o jakim mowa w art. 191 § 1 k.s.h. (tak A. Kidyba, M. Dumkiewicz, Wybrane problemy związane ze skutkami zaskarżenia uchwał zgromadzeń spółek kapitałowych w przedmiocie podziału zysku, PPH 2013, Nr 11). Samo prawo do udziału w zysku jest prawem związanym z udziałem wspólnika w spółce
z o.o., które nie jest roszczeniem wobec spółki. Dywidenda, jako kwota, której wypłaty może żądać wspólnik, powstaje dopiero w razie wykazania zysku w bilansie rocznym spółki oraz po powzięciu uchwały wspólników o przeznaczeniu określonej części zysku do podziału. Umowa spółki może przewidywać inny sposób podziału zysku niż wypłata dywidendy dla wspólników, przykładowo wspólnicy mogą chcieć przeznaczyć zysk na kapitały zapasowe lub rezerwowe, bądź fundusze spółki. Reasumując, do czasu aż zgromadzenie wspólników bądź walne zgromadzenie spółki nie postanowi o wypłacie dywidendy prawo jej wspólników do udziału w zysku ma jedynie charakter warunkowy.
Nadmienię też przy tej okazji, że poza dywidendą wspólnikom może zostać także wypłacona zaliczka na dywidendę, o ile umowa spółki upoważnia zarząd do wypłaty zaliczek. Warunkiem wypłaty zaliczek jest posiadanie przez spółkę wystarczających środków na ten cel. Jeżeli spółka środków nie ma, a jedynie się ich spodziewa, nie powinno się wypłacać zaliczki.
Dywidenda, a precyzyjniej roszczenie o jej wypłatę, ulega przedawnieniu.

Dywidenda.

Wysokość, dzień dywidendy.
Jeżeli chodzi o wysokość dywidendy, to art. 192 k.s.h. stanowi, że kwota przeznaczona do podziału między wspólników nie może przekraczać zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego o niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz o kwoty przeniesione z utworzonych z zysku kapitałów zapasowego i rezerwowych, które mogą być przeznaczone do podziału. Kwotę tę należy pomniejszyć o niepokryte straty, udziały własne oraz o kwoty, które zgodnie z ustawą lub umową (statutem) spółki powinny być przekazane z zysku za ostatni rok obrotowy na kapitały zapasowy lub rezerwowe. Na wysokość dywidendy nie mają natomiast wpływu kapitał rezerwowy z dopłat wspólników czy agio. Warto podkreślić, że przepis ten określa górną granicę w zakresie kwoty dywidendy i ma charakter bezwzględnie obowiązujący.
Kolejnym pytaniem, na które postaram się w niniejszym wpisie odpowiedzieć jest to komu przysługuje dywidenda. Otóż, zgodnie z ustawą uprawnionymi do dywidendy za dany rok obrotowy są wspólnicy, którym udziały przysługiwały w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku. Jednakże umowa spółki może upoważniać zgromadzenie wspólników do określenia dnia, według którego ustala się listę wspólników uprawnionych do dywidendy za dany rok obrotowy (dzień dywidendy). W takiej sytuacji uprawnionymi do dywidendy są osoby, które stały się wspólnikami po dniu odbycia walnego zgromadzenia podejmującego uchwałę o podziale zysku, jeżeli zostały wpisane do księgi udziałów. Dzień dywidendy powinien zostać wyznaczony w ciągu 2 miesięcy od dnia powzięcia uchwały, jest to okres maksymalny. Dzień dywidendy może być przesunięty tylko naprzód, a nie wstecz.
Przy tej okazji szczególnie podkreślić trzeba, iż dzień dywidendy to nie to samo co termin wypłaty dywidendy.
Wypłata dywidendy winna nastąpić w dniu określonym w uchwale wspólników. Jeżeli uchwała wspólników takiego dnia nie określa, roszczenie wspólnika stają się wymagalne niezwłocznie po dniu dywidendy. Termin wypłaty dywidendy powinien być zatem najbliższym, możliwym dla spółki. W przypadku zatem, gdy sami wspólnicy go nie określili, decyzję o wypłacie dywidendy podejmuje zarząd spółki. Dzień wypłaty dywidendy powinien być dla wszystkich wspólników ten sam.
Nadmienię jeszcze, że termin wypłaty dywidendy na przykład wynikający z uchwały nie niweczy prawa spółki do wcześniejszej wypłaty. Jeżeli dywidenda zostanie wypłacona przed terminem określonym w uchwale wspólników albo zarządu, wspólnik nie musi jej zwracać spółce.
Wspólnik, który uzyskał prawo do dywidendy, ma roszczenie (wierzytelność) do spółki o jej wypłatę. Roszczenie to może być przedmiotem umowy cesji.

Dywidendy.

Pieniężne i niepieniężne. Dywidenda wsteczna.
Dywidendy, co do zasady, wypłacane są w pieniądzu. Nie ma jednak przeciwskazań, aby wypłata dywidendy miała formę rzeczową.
Jeżeli chodzi o tą pierwszą formę, to wypłata dywidendy może nastąpić w dowolnej walucie określonej w uchwale zatwierdzającej podział wyniku finansowego, a zatem zarówno w złotówkach, jak i walucie obcej.
Dywidenda rzeczowa to nic innego jak wydanie wspólnikowi jakiegoś składnika majątku należącego do spółki. Dywidenda taka może mieć formę przeniesienia na wspólnika nieruchomości, samochodu czy innej rzeczy ruchomej. Możliwa jest także wypłata dywidendy w formie świadczenia usług.
Dywidenda wsteczna to taka, która nie została zrealizowana w danym roku obrotowym, stanowiąc zaległość wynikającą z braku możliwości finansowych po stronie spółki. Wspólnicy mogą w umowie spółki zawrzeć postanowienie, zgodnie z którym taka dywidenda będzie mogła być wypłacana w momencie, gdy spółka będzie już posiadała środki na jej wypłatę. Umowa powinna określać za ile lat wstecz dywidenda może być wypłacana, ale maksymalnie może to być 5 lat.

 

Opodatkowanie dywidendy
Dywidenda jest opodatkowana. Podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego przychodu. Spółka jako płatnik, w myśl art. 30a ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ma obowiązek pobrać i przekazać pobrany podatek od dywidendy wypłacony osobom fizycznym do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrał zaliczkę, na rachunek urzędu skarbowego właściwego dla podatnika.
Stosownie do art. 41 ust. 4 ustawy płatnicy np. dywidendy są obowiązani pobierać zryczałtowany podatek dochodowy od dokonywanych wypłat (świadczeń) lub stawianych do dyspozycji podatnika pieniędzy lub wartości pieniężnych.
Ustawodawca regulując opodatkowanie dywidendy wypłacanej przez spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie zawarł odrębnych uregulowań w zakresie wypłat zaliczek na poczet dywidendy, a zatem uznać należy, że zaliczka na dywidendę jest opodatkowania w tożsamy sposób.
Nie należy także zapominać, że ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych przewiduje w określonych przypadkach zwolnienie, jeżeli dywidenda wypłacana jest podmiotom będących osobami prawnymi.
W przypadku wspólników będących podmiotami zagranicznymi opodatkowanie dywidendy będzie mogło następować z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Mam nadzieję, że udało mi się nieco przybliżyć Państwu temat jakim jest dywidenda i przynajmniej zarysować opodatkowanie dywidendy wypłacanej wspólnikom spółki.

Kontrola skarbowa

W ostatnim czasie nasilają się kontrole skarbowe, dlatego postanowiłam wyjaśnić czym jest kontrola skarbowa, jak przebiega i jakie skutki  może przynieść. Podkreślam na samym wstępie, że na bazie obowiązujących przepisów można mówić o dwóch rodzajach kontroli tj. kontroli podatkowej oraz kontroli celno – skarbowej. Ponieważ potocznie o tej pierwszej z nich większość z Państwa mówi, że jest to właśnie kontrola skarbowa, dla uproszczenia będę się posługiwała tym nazewnictwem mając na myśli kontrolę prowadzoną na podstawie Ordynacji podatkowej.

 

Kontrola skarbowa

Akcentuję, że zgodnie z ustawą o Krajowej Administracji Skarbowej kontroli celno – skarbowej podlega przestrzeganie przepisów prawa podatkowego, prawa celnego, dewizowego i wiele innych kwestii, a należy ona co do zasady, z jednym wyjątkiem, od kompetencji naczelnika urzędu celno – skarbowego. Natomiast kontrola podatkowa – jeszcze raz przypomnę określana na potrzeby niniejszego opracowania jako kontrola skarbowa – uregulowana została przepisami ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z ustawą organ kontroli to organ podatkowy pierwszej instancji czyli co do zasady naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego, wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta albo marszałek województwa.

Niestety rezultatem takiej kontroli może być czasem odpowiedzialność karno – skarbowa podatnika, albowiem okaże się, że podatnik popełnił jakieś przestępstwo skarbowe, przykładowo kontrola skarbowa wykaże, że podatnik uczestniczył świadomie w karuzeli podatkowej.

Poza prowadzeniem wskazanych kontroli, organy podatkowe mogą dokonywać także czynności sprawdzających, które mają ograniczony zakres, w szczególności mogą one dotyczyć dokumentacji i służą raczej korekcie na przykład błędów rachunkowych zawartych w deklaracjach niż błędów o charakterze merytorycznym.

 

Co kontroluje urząd skarbowy

Kontrola podatkowa, czyli w niniejszym opracowaniu określana mianem kontrola skarbowa polega na sprawdzeniu, czy kontrolowani wywiązują się z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego. Tego rodzaju kontrola z urzędu skarbowego ma za zadanie sprawdzenie, czy podatnicy, płatnicy, inkasenci oraz następcy prawni wywiązują się z obowiązków wynikających z przepisów ustaw podatkowych, aktów wykonawczych oraz z postanowień ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, a także aktów prawa wspólnotowego. Kontrola może sprowadzać się m.in. do sprawdzenia terminowości składania deklaracji lub wpłacania zadeklarowanych podatków, co może być elementem czynności sprawdzających (patrz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 07.03.12 r. wydany w sprawie III SA/Gl 1061/11).

Bardzo często omawiana kontrola skarbowa poprzedza postępowanie podatkowe, służąc wstępnemu zbadaniu stanu faktycznego i zebraniu materiału dowodowego, który może być wykorzystany w postępowaniu podatkowym.

Kontrola skarbowa podejmowana jest z urzędu, zazwyczaj na skutek:

  • donosu,
  • kontroli przeprowadzonej u kontrahentów,
  • stwierdzonych w toku czynności sprawdzających nieprawidłowości.

 

Jak wygląda kontrola z urzędu skarbowego

Kontrola urzędu skarbowego rozpoczyna się od doręczenia kontrolowanemu lub osobie przez niego upoważnionej upoważnienia do jej przeprowadzenia oraz okazanie legitymacji służbowej. Aczkolwiek kontrola skarbowa może być też wszczęta tylko po okazaniu legitymacji służbowej kontrolowanemu, gdy czynności kontrolne są niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.

Wszczęcia kontroli, jak już wyżej wspominałam dokonuje się z urzędu.

Uprawnienia organu kontroli są bardzo szerokie, poczynając od wstępu na grunt oraz do budynków, lokali lub innych pomieszczeń kontrolowanego, lokali mieszkalnych, poprzez legitymowanie osób, przesłuchanie świadków i kontrolowanego aż po zasięganie opinii biegłych.

W trakcie kontroli, kontrolowany może udzielić pełnomocnictwa do reprezentowania go, często pełnomocnikiem tym jest właściciel biura rachunkowego prowadzącego księgowość kontrolowanego, a w poważniejszych sprawach doradca podatkowy bądź radca prawny.

Przebieg kontroli kontrolujący dokumentuje w protokole. Stan faktyczny może być dodatkowo utrwalony za pomocą aparatury rejestrującej obraz i dźwięk bądź na informatycznych nośnikach danych.

Kontrolowany, który nie zgadza się z ustaleniami protokołu, może w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedstawić zastrzeżenia lub wyjaśnienia, wskazując równocześnie stosowne wnioski dowodowe, a następnie organ ma 14 dni na ich rozpatrzenie.

 

Czas trwania kontroli

Zgodnie z ogólną zasadą, kontrola skarbowa powinna zostać zakończona bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie wskazanym w upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli. Jeżeli jest ona prowadzona u przedsiębiorcy to nie powinna łącznie z innym kontrolami w jednym roku kalendarzowym przekraczać w odniesieniu do:

  • mikroprzedsiębiorców – 12 dni roboczych;
  • małych przedsiębiorców – 18 dni roboczych;
  • średnich przedsiębiorców – 24 dni roboczych;
  • pozostałych przedsiębiorców – 48 dni roboczych.

W tym miejscu nadmienię, że przedsiębiorcy mają obowiązek prowadzenia i przechowywania w swojej siedzibie specjalnej książki kontroli. Książka kontroli może być prowadzona w jednej z dwóch postaci :

  • papierowej
  • elektronicznej.

Proszę też pamiętać, że zgodnie z brzmieniem art. 83 § 1 Kodeksu karnego skarbowego kto osobie uprawnionej do przeprowadzenia podatkowej udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej, w szczególności kto wbrew żądaniu tej osoby nie okazuje księgi lub innego dokumentu dotyczącego prowadzonej działalności gospodarczej lub księgę lub inny dokument niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznymi, ukrywa lub usuwa, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. Nie warto zatem podejmować tego rodzaju działań, a raczej korzystać z pomocy profesjonalistów w tym zakresie.

 

Omówiona wyżej kontrola skarbowa, zgodnie z fachowym nazewnictwem oznacza kontrolę podatkową, przewidzianą przepisami Ordynacji podatkowej.

Zachowek – jak go uniknąć?

Wiele osób zadaje mi pytanie jak uniknąć zachowku i czy jest to w ogóle możliwe. Oczywiście, w określonych sytuacjach jest to jak najbardziej możliwe. Czasem, aby to osiągnąć niezbędne jest działanie spadkodawcy, a czasem to spadkobierca musi okazać się wiedzą i niezbędną aktywnością w celu uniknięcia jego zapłaty.

Poniżej podzielę się z Państwem pewnymi sposobami. Odsyłam również do artykułu – co to jest zachowek.

Jak uniknąć zachowku

Jednym z najpopularniejszych sposobów, aby oszczędzić spadkobiercy konieczności zapłaty zachowku jest właściwe rozporządzenie majątkiem przez spadkodawcę tj. zamiast bardzo popularnej darowizny np. nieruchomości zawarcie ze spadkobiercą umowy dożywocia. Wyjaśnię, że zgodnie z treścią art. 1000 § 1 kodeksu cywilnego jeśli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkobiercy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Umowa dożywocia jest odrębnym typem nazwanej umowy wzajemnej, uregulowanym w kodeksie cywilnym, stąd judykatura przyjmuje, że nie można rozszerzać pojęcia darowizny na umowę dożywocia. Innymi słowy umowy dożywocia nie uwzględnia się przy liczeniu zachowku (tak. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 lutego 2018 r., sygn.akt I ACa 799/17).

Wydziedziczenie a prawo do zachowku
Na pytanie jak uniknąć zachowku odpowiedź może być następująca – wydziedziczyć uprawnionych do zachowku w testamencie. Wydziedziczenie a zachowek są ze sobą ściśle powiązane. Mianowicie spadkodawca ma możliwość pozbawienia spadkobiercy zachowku poprzez jego wydziedziczenie z powodu enumeratywnie określonych przesłanek. W myśl art. 1008 kodeksu cywilnego wydziedziczenie jest dopuszczalne jeżeli:
1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Są to jedyne możliwe przyczyny wydziedziczenia i muszą one znaleźć odzwierciedlenie w sporządzonym przez spadkobiercę testamencie.
Proszę też pamiętać, że późniejsze przebaczenie przez spadkodawcę eliminuje możliwość wydziedziczenia. Przebaczenie przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku może nastąpić także po wydziedziczeniu go w testamencie i do swej skuteczności nie wymaga zachowania formy testamentowej (patrz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2018 r., sygn.akt III CZP 37/18).

A jak nie płacić zachowku na skutek upływu czasu?
Podstawowa informacja to taka, że zachowek się przedawnia. Ustawa stanowi, że z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Natomiast roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. Warto też wiedzieć, że niezawiadomienie uprawnionego do zachowku o fakcie ogłoszenia testamentu jest bez znaczenia prawnego dla rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia o zachowek.
Kolejną rzeczą, o której muszę wspomnieć jest przedawnienie zachowku od darowizny. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się bowiem do spadku darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. A contrario, darowizny dokonane na rzecz osób będących spadkobiercami podlegają doliczeniu do spadku, choćby zostały poczynione dawniej niż na dziesięć lat przed otwarciem spadku. Dlatego na pytanie czy przedawnił się zachowek po 30 latach od darowizny czy zachowek po 20 latach od darowizny nadal odpowiedź może być negatywna.

Na koniec zwrócę jeszcze uwagę, że możliwość całkowitego pozbawienia uprawnionego możliwości dochodzenia roszczenia o zachowek z uwagi na nadużycie przez niego prawa podmiotowego w tym zakresie może mieć miejsce jedynie wyjątkowo (patrz np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9.5.2018 r., w sprawie V Ca 921/17).

Reasumując, nie zawsze znajdzie się dobra odpowiedź na pytanie jak nie płacić zachowku po otrzymaniu darowizny, ale jeżeli nie da się uniknąć może uda się go zmniejszyć, o czym też już Państwu pisałam.

Podatek od sprzedaży akcji

Obecnie wielu Polaków, tak tych mieszkających w kraju, jak i za granicą, czerpie zysku ze sprzedaży akcji. W konsekwencji przychodzi moment, w którym należy rozliczyć podatek od sprzedaży akcji. Dochód osiągnięty z tego tytułu podlega opodatkowaniu dopiero w momencie zbycia akcji. Pewne szczegóły opiszę poniżej.

 

Podatek od sprzedaży akcji

Jeżeli mówimy o pojęciu „sprzedaż akcji podatek”, myślimy o podatku dochodowym i o podatku od czynności cywilnoprawnych. O tym pierwszym napiszę Państwu w kolejnych punktach. Natomiast jeżeli chodzi o podatek od czynności cywilnoprawnych to wyjaśniam, iż co do zasady zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 9 września 2000 r. o PCC podatkowi temu podlegają umowy sprzedaży. Podatek ten ciąży na kupującym.
Proszę jednak pamiętać, że czasem pomimo istnienia obowiązku podatkowego, sprzedaż akcji będzie podlegała zwolnieniu z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Konkretyzując, zgodnie z art. 9 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych zwalnia się od tegoż podatku sprzedaż praw majątkowych, będących instrumentami finansowymi:
a) firmom inwestycyjnym oraz zagranicznym firmom inwestycyjnym,
b) dokonywaną za pośrednictwem firm inwestycyjnych lub zagranicznych firm inwestycyjnych,
c) dokonywaną w ramach obrotu zorganizowanego,
d) dokonywaną poza obrotem zorganizowanym przez firmy inwestycyjne oraz zagraniczne firmy inwestycyjne, jeżeli prawa te zostały nabyte przez te firmy w ramach obrotu zorganizowanego
– w rozumieniu przepisów ustawy z 29.07.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.

Kiedy zapłacić podatek od sprzedaży akcji?
Chciałabym zwrócić uwagę Państwa na to, że podatek od sprzedaży akcji nie zawsze musi być płacony w Polsce.
Zgodnie z art. 3 ust 2a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, osoby fizyczne, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miejsca zamieszkania, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów (przychodów) osiąganych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ograniczony obowiązek podatkowy). W myśl natomiast art. 3 ust 2 b ustawy za dochody (przychody) osiągane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w ust. 2a uważa w szczególności dochody (przychody) z papierów wartościowych oraz pochodnych instrumentów finansowych niebędących papierami wartościowymi, dopuszczonych do publicznego obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ramach regulowanego rynku giełdowego, w tym uzyskane ze zbycia tych papierów albo instrumentów oraz z realizacji praw z nich wynikających. Co jednak najważniejsze zgodnie z art. 4a ustawy PIT przepisy te winno się stosować z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. Stosowne umowy pozwalają opodatkować zyski ze sprzedaży akcji, osiągane na polskiej giełdzie poza Polską. Zyski z przeniesienia tego rodzaju majątku podlegać mogą na kanwie zapisów tych umów opodatkowaniu tylko w tym umawiającym się państwie, w którym przenoszący własność ma miejsce zamieszkania lub siedzibę.
Przy tej okazji nadmienię jedynie, że czasem w użyciu pojawia się także pojęcie podatek od zysków giełdowych, jest ono pojęciem szerszym niż podatek z tytułu sprzedaży akcji bo obejmuje on podatek od różnorakich zysków instrumentami finansowymi, nie tylko z tytułu wspomnianej sprzedaży akcji, a więc nie jest to pojęcie zamienne. Podatek od sprzedaży akcji zaliczany jest to grupy podatków z zysków kapitałowych.

Sprzedaż akcji jaki PIT winien złożyć podatnik?
Podatnik winien złożyć PIT 38, jeżeli w danym roku uzyskał przychody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a więc na przykład ze sprzedaży akcji. Zeznanie PIT-38 należy złożyć we właściwym urzędzie skarbowym, a także dokonać płatności podatku wykazanego w treści zeznania najpóźniej do końca kwietnia roku następującego po roku podatkowym.
Należy też pamiętać, że jeżeli chodzi o sprzedaż akcji za granicą np. na zagranicznej giełdzie to do zeznania PIT-38 konieczne będzie dołączenia także załącznika PIT/ZG. W przypadku opodatkowania dochodów ze sprzedaży akcji poza granicami kraju podatnik nie otrzyma oczywiście informacji PIT – 8C, jaki otrzymałby od polskiego biura maklerskiego.

Jaki podatek od sprzedaży akcji?
Podatnik powinien podatek od zysków kapitałowych, o czym wyżej wspominałam. Dodam, że zgodnie z polskimi przepisami podatkowymi źródłami przychodów są m.in. kapitały pieniężne i prawa majątkowe.

Jest to podatek zryczałtowany. Wiele osób zna go pod hasłem „podatek Belki”.

Jak rozliczyć sprzedaż akcji?
Aby rozliczyć sprzedaż akcji należy ustalić dochód. Dochód ten podlega opodatkowaniu 19% zryczałtowanym podatkiem dochodowym. Dochodem w przypadku zbycia odpłatnego papierów wartościowych, jakimi są akcje, jest suma przychodów minus koszty uzyskania przychodów, najogólniej mówiąc. Te koszty równe są (co do zasady) sumie wydatków na objęcie lub nabycie akcji, ale nie tylko.

 

W niniejszym wpisie przybliżyłam Państwu jedynie podatek od sprzedaży akcji. Nabycie i zbycie akcji może jednak powodować pewne kontrowersje w stosunkach rodzinnych, o czym możecie Państwo przeczytać tutaj.

Zwolnienie dyscyplinarne – przyczyny, tryb jego zastosowania oraz konsekwencje dla pracownika

zwolnienie dyscyplinarneZwolnienie dyscyplinarne to najmniej pożądana, z punktu widzenia pracownika, forma rozwiązania z nim umowy o pracę. Przyczyny rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem określa art. 52 § 1 kodeksu pracy. Tylko wówczas, gdy zaistnieje wina pracownika w postaci winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, jest możliwe dyscyplinarne zwolnienie pracownika, jak je się zwykle określa. Tym samym, bez stwierdzenia takiej postaci winy pracownika, nie jest możliwe zwolnienie go w tym trybie.

 

Zwolnienie dyscyplinarne – przyczyny

Zwolnienie dyscyplinarne może mieć miejsce w trzech przypadkach tj. w razie:
• ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych;
• popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;
• zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.
W praktyce najczęstszym powodem rozwiązania umowy w tym trybie jest pierwszy z wyżej podanych. Naruszenie obowiązków pracowniczych nie zostało przez ustawodawcę skatalogowane. Bardzo często będzie to sytuacja, w której np. pracownik dopuszcza się kradzieży, pozwala na kradzież, przy czym dopuszczenie się danego czynu może być ciężkim naruszeniem obowiązków pracowniczych niezależnie od tego, czy stanowi przestępstwo, czy nie. Również niewykonywanie zgodnych z prawem poleceń pracodawcy stanowi naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, które uzasadnia rozwiązanie umowy w tym trybie. Dyscyplinarne zwolnienie z pracy może mieć miejsce w przypadku spożywania alkoholu w pracy, zakłócania porządku w miejscu pracy, samowolnego opuszczenia miejsca pracy, nadużycia korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego itp. W ocenie Sądu Najwyższego zwolnienie dyscyplinarne może mieć miejsce także w przypadku ubliżania współpracownikom (por. wyrok w sprawie I PN 290/04).
W przypadku drugiej z przyczyn wypowiedzenie umowy jest możliwe zarówno wówczas, gdy przestępstwo jest stwierdzone wyrokiem, jak i wówczas gdy nie jest poparte wyrokiem, ale wówczas musi być oczywiste. Ustawa nie określa rodzaju przestępstwa, ważne aby było ono tego rodzaju, że uniemożliwia dalsze zatrudnianie pracownika na danym stanowisku. Judykatura uznaje na przykład, że używanie przez pracownika, zatrudnionego w dziale kadr świadomie w okresie trwającej umowy o pracę,  przerobionego świadectwa pracy jako autentycznego jest takim rodzajem przestępstwa właśnie (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1986 r., sygn.akt I PRN 116/85).
Zwolnienie dyscyplinarne jest uzasadnione również wówczas, gdy pracownik w sposób zawiniony traci jakieś formalne uprawnienie do wykonywania zawodu jak np. kierowca traci prawo jazdy. Utrata uprawnień, bez winy pracownika, uzasadnia co najwyżej wypowiedzenie umowy.

 

Zwolnienie dyscyplinarne – procedura

Zgodnie z ustawą pracodawca, który chce wobec pracownika zastosować zwolnienie dyscyplinarne powinien dokonać tego na piśmie i wskazać przyczynę rozwiązania. Trzeba jednak pamiętać, że zwolnienie dyscyplinarne w niewłaściwej formie jest ważne, gdyż żaden przepis nie przewiduje sankcji nieważności w razie użycia niewłaściwej formy oświadczenia.
Ponadto w oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy. Należy też mieć świadomość, że pracownik, który bez usprawiedliwionych przyczyn odmówił przyjęcia pisma wypowiadającego mu umowę o pracę, zgodnie z wymogami Kodeksu pracy, nie może domagać się przywrócenia terminu do wniesienia odwołania do sądu pracy ani powołać się na to, że pracodawca nie poinformował go o możliwości, terminie i trybie odwołania (tak Sąd Najwyższy w wyroku w sprawie III PK 56/10).
Dyscyplinarne zwolnienie pracownika wymaga uprzedniej konsultacji z reprezentującą pracownika zakładową organizacją związkową, o ile taka istnieje. Opinia ta nie jest dla pracodawcy wiążąca.
Co bardzo ważne, zwolnienie dyscyplinarne może mieć miejsce tylko w miesięcznym terminie od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. Nie ma znaczenia natomiast data zdarzenia, które zostało wskazane jako przyczyna rozwiązania umowy o pracę. W przypadku ciągłego naruszania obowiązków pracowniczych, termin ten rozpoczyna bieg od ostatniego ze zdarzeń składających się na to zachowanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19.12.1997 r., I PKN 443/97). Termin ten liczony jest na zasadach ogólnych.
Przekroczenie tego terminu powoduje, że wypowiedzenie dyscyplinarne jest bezskuteczne.

 

Zwolnienie dyscyplinarne – konsekwencje

Zwolnienie dyscyplinarne ma przede wszystkim tę konsekwencję, że rozwiązanie umowy następuje natychmiast, z chwilą wręczenia pracownikowi oświadczenia pracodawcy. Dalej, konsekwencje zwolnienia dyscyplinarnego określone zostały w art. 56 i nast. Kodeksu pracy. Jeżeli zwolnienie pracownika nastąpiło z naruszeniem przepisów to ma on wybór roszczenia o przywrócenie do pracy bądź odszkodowanie.
Zwolnienie dyscyplinarne jest niezgodne z prawem jeżeli nie zachowano wymaganej formy, nie skonsultowano go ze związkami zawodowymi czy np. nie zaistniała żadna z przyczyn dla zastosowania tego trybu.
Koniecznie trzeba też pamiętać, iż zwolnienie dyscyplinarne w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się w Urzędzie Pracy wyłącza prawo do zasiłku dla bezrobotnych przez 90 dni.

Na koniec wspomnę, że pracownikowi zwolnionemu początkowo za wypowiedzeniem, później bez wypowiedzenia przysługuje odszkodowanie zarówno za nieprawidłowe wypowiedzenie, jak i niezgodne z przepisami zwolnienie dyscyplinarne. Ma on więc prawo do dwóch odszkodowań z różnych tytułów prawnych (patrz uchwała Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2019 r., III PZP 2/19).

 

Mam nadzieję, że tym wpisem udało mi się trochę przybliżyć Państwu zarówno samo zwolnienie dyscyplinarne, jak i konsekwencje zwolnienia dyscyplinarnego.